هنگام جست‌وجو در فهرست‌ها و پی‌گیری هویت مصنفات، مسئله‌ای مهم دربارهٔ عنوان و مؤلف کتاب «الجمان فی مختصر اخبار الزمان» پدیدار شد. این اثر در فهرست‌های گوناگون با عنوان‌هایی مانند «عقود الجمان فی مختصر اخبار الزمان»، «کتاب الجمان…» و حتی تصحیف‌هایی چون «الجمان فی اخبار الرمان» آمده است؛ اما مشکل اصلی تعیین مؤلف است، زیرا به دو شخصیت برجسته نسبت داده شده.
مؤلفان احتمالی
- شهاب‌الدین ابوالعباس احمد بن محمد المقّری التلمسانی (م ۱۰۴۱ ق / ۱۶۳۱ م): مورخ و ادیب مشهور تلمسان (الجزایر) که در مصر درگذشت.
- ابوعبدالله محمد بن علی بن محمد بن حسن بن حیون الشّطیبی الزرویلی (م ۹۶۳ ق): از بزرگان تصوف در مغرب.
نامی سوم، «محمد بن علی الشاطبی»، ظاهراً از تصحیف و ضبط نادرست «الشطیبی» پدید آمده است. تنها شخصیت شناخته‌شده با این نام، رضی‌الدین ابوعبدالله (م ۶۸۴ ق)، ادیب و لغوی است که با محتوای تاریخی کتاب و دورهٔ زندگی‌اش سازگار نیست.
بررسی نسخه‌ها
- کهن‌ترین نسخهٔ تاریخ‌دار، نسخهٔ فاضل احمد پاشا (شمارهٔ ۱۰۶۸) است که در ۱۰۴۴ ق (فقط سه سال پس از وفات مقری) کتابت شده و کتاب را به شهاب‌الدین مقری نسبت می‌دهد.
- نسخهٔ Vollers 670 در دانشگاه لایپزیگ (۱۰۵۷ ق) نیز اثر را به شهاب‌الدین نسبت می‌دهد.
- نسخه‌هایی که کتاب را به شطیبی نسبت می‌دهند، مانند نسخهٔ برلین (Landberg 138) و دو نسخهٔ کتابخانهٔ شهرداری اسکندریه (۱۶۲۳ و ۱۶۲۴)، همگی به اواخر سدهٔ دوازدهم هجری و پس از آن بازمی‌گردند.
نتیجه
هرچند شمار نسخه‌های منسوب به شطیبی شاید بیشتر باشد، کهن‌ترین آن‌ها به پیش از ۱۰۴۴ ق نمی‌رسد. از آنجا که کهن‌ترین نسخه‌های تاریخ‌دار اندکی پس از وفات مقری کتابت شده‌اند، احتمال درستی نسبت اثر به شهاب‌الدین مقری نیرومندتر است. با این همه، سخن آخر در گرو تصحیح علمی و انتقادی متن و یافتن قرائنی قاطع است. این موضوع زمینهٔ پژوهشی مناسبی برای علاقه‌مندان است و «المفهرس» می‌تواند در یافتن نسخه‌های این دو شخصیت یاری رساند.
