یکی از امکانات تازهٔ به‌روزرسانی اخیر «طرح محقق»: زیر هر فیلد می‌توانید واژه‌هایی را استثنا کنید و چند کشور را هم‌زمان برگزینید. در این راهنمای مصور، جست‌وجوی پیشرفته را گام‌به‌گام با یک مثال واحد مرور می‌کنیم.
مثال ما در همهٔ گام‌ها: «مختصر المنتهی الأصولی» (مختصر الأصول) از ابن حاجب (د. ۶۴۶ ق) در اصول فقه؛ از متن‌هایی که بیشترین نسخه و شرح را دارند.
قاعدهٔ کلی: عام شروع کنید، سپس محدود کنید، سپس استثنا کنید.
۱. جست‌وجوی عمومی: نقطهٔ شروع
یک فیلد که در همهٔ فیلدهای نسخه جست‌وجو می‌کند: عنوان، مؤلف، موضوع، کاتب و انجامه.
- فقط یک یا دو واژه بنویسید؛ هرچه عبارت بلندتر باشد، نتیجه کمتر است.
- وقتی نمی‌دانید اطلاعات در کدام فیلد آمده (مثلا نامی که کتاب با آن مشهور شده) از آن استفاده کنید.
- همزه و تاء مربوطه مهم نیست؛ جست‌وجو از تفاوت‌های املایی می‌گذرد.
۲. اطلاعات کتاب‌شناختی
عنوان، مؤلف، موضوع، زبان و نوع خط؛ قوی‌ترین ابزارهای محدودکردن.
- عنوان نسخه: به بخش ثابت عنوان بسنده کنید، چون عنوان‌ها در فهرست‌ها فرق می‌کنند.
- نام مؤلف: نام مشهور کارآمدتر از نام کامل است؛ «ابن الحاجب» بنویسید، نه نام کامل.
- موضوع، زبان و نوع خط: وقتی عنوان‌ها در دانش‌های مختلف شبیه‌اند، کمک می‌کنند.
۳. استثنای واژه‌ها (عملگر نفی)
زیر هر فیلد دکمهٔ کوچکی با علامت (−) هست که خانه‌ای برای بیرون گذاشتن واژه‌های ناخواسته از نتایج باز می‌کند.
- روی «اضغط لإدخال الاستثناءات» بزنید تا خانهٔ کوچکی زیر فیلد باز شود.
- واژه‌های ممنوع را با فاصله یا ویرگول جدا کنید؛ هر نتیجه‌ای که یکی از آن‌ها را داشته باشد حذف می‌شود.
- اگر فیلدی استثنا داشته باشد، دکمه حتی با بسته‌شدن خانه رنگی می‌ماند تا با یک نگاه بفهمید.
۴. کشور نگهداری: انتخاب چندگانه با جست‌وجو
یک کشور یا چند کشور را یک‌جا از فهرستی قابل جست‌وجو برگزینید.
- روی فیلد بزنید تا فهرست باز شود؛ در خانهٔ جست‌وجو بنویسید تا کشورها پالایش شوند.
- علامت () انتخاب را تأیید می‌کند و کشورهای انتخاب‌شده به‌صورت برچسب در فیلد نمایش داده می‌شوند.
- برای حذف یک کشور روی (×) برچسبش بزنید، یا «مسح الكل» را در پایین فهرست و سپس «تمّ» را بزنید.
۵. متن و مستندات
دقیق‌ترین ابزارهای بازشناسی نسخه‌ها: آغاز، انجام، انجامه و سماع‌ها.
- آغاز و انجام: چهار یا پنج واژه از آغاز یا پایان نسخه بنویسید تا تحریر خاص را بازشناسید.
- انجامه: کلید شناخت کاتب، تاریخ و مکان کتابت.
- سماع‌ها، تملک‌ها و مهرها: زنجیرهٔ روایت و تاریخ دست‌به‌دست شدن نسخه را آشکار می‌کنند.
۶. اجرای جست‌وجو و خواندن نتایج
پس از پرکردن فیلدها دکمهٔ جست‌وجو را بزنید؛ نتایج در گفت‌وگو به دستتان می‌رسد.
- فیلدهای پرشده با «و» ترکیب می‌شوند؛ یعنی نتیجه باید با همهٔ شرط‌ها با هم بخواند.
- اگر نتیجه خالی بود، دقیق‌ترین شرط‌ها (تاریخ، شهر) را بردارید و دوباره جست‌وجو کنید.
- برای شروع دوباره کافی است فیلدها را خالی کنید و دوباره دکمه را بزنید.
۷. حساب، ذخیره‌شده‌ها و پروژه‌ها
آنچه پیدا می‌کنید گم نمی‌شود: نسخه‌ها را در پوشه‌ها ذخیره کنید یا به یک پروژهٔ تصحیح پیوند دهید.
- ذخیره‌شده‌ها: پوشه‌هایی که نسخه‌های برگزیدهٔ شما را برای مراجعهٔ بعدی گرد می‌آورند.
- پروژه‌ها: هر پروژهٔ تصحیح مرحله‌ها و درصد پیشرفت دارد و نسخه‌ها به (اصل، بسیار مهم، برای مقابله، برای بررسی) دسته‌بندی می‌شوند.
- شمارندهٔ بالای صفحه تعداد رکوردها و به‌روزرسانی‌های تازهٔ فهرست را نشان می‌دهد.
خلاصهٔ مثال کامل: مختصر الأصول
- عنوان: مختصر المنتهى
- مؤلف: ابن الحاجب
- موضوع: أصول الفقه
- استثنا (−): شرح حاشية مختصر المختصر
- کشور نگهداری: مصر، ترکیه
نتیجه: نسخه‌های خود متن در کتابخانه‌های قاهره و استانبول، بی شرح‌ها و حاشیه‌ها.
